Kansschade: wanneer u een kans misloopt door een fout van uw adviseur

Door mr. Vincent Besters

De pijn van een gemiste kans

Stel: u heeft maandenlang gewerkt aan een veelbelovende aanbestedingsprocedure. Uw accountant zou tijdig de vereiste financiële jaarstukken aanleveren, maar door een fout aan zijn zijde worden de stukken te laat ingediend. Uw inschrijving wordt terzijde gelegd. Het contract, met een waarde van meerdere honderdduizenden euro's, gaat naar een concurrent. De kans was reëel, de schade is voelbaar, maar de vraag is: had u de opdracht ook echt gekregen? Dat weet u niet, en dat weet de rechter ook niet. Precies hier komt de kansschadeleer om de hoek kijken.

Wat is de kansschadeleer?

De kansschadeleer is een leerstuk binnen het Nederlandse schadevergoedingsrecht dat uitkomst biedt in situaties waarin een tekortkoming of onrechtmatige daad heeft geleid tot het verlies van een kans op een beter resultaat, zonder dat met zekerheid kan worden vastgesteld of dat betere resultaat ook daadwerkelijk zou zijn behaald. De schade bestaat in zo'n geval niet uit het verlies van het eindresultaat zelf, maar uit het verlies van de reële mogelijkheid om dat resultaat te bereiken.

Cruciaal is dat het moet gaan om een kans die voldoende reëel was. Een louter hypothetische of verwaarloosbare mogelijkheid kwalificeert niet. De Hoge Raad heeft herhaaldelijk benadrukt dat de rechter moet beoordelen of de kans die verloren is gegaan werkelijk bestond en enige substantie had. In de praktijk betekent dit dat u als ondernemer aannemelijk moet maken dat u, zonder de fout van uw adviseur, een serieuze kans had gehad op het gewenste resultaat.

Hoe begroot de rechter de schade?

Wanneer een rechter eenmaal heeft vastgesteld dat er sprake is van verlies van een reële kans, staat hij voor een complexe taak: het kwantificeren van iets wat per definitie onzeker is. Artikel 6:97 BW biedt hem daarvoor de nodige ruimte. De rechter mag de schade begroten op de wijze die het meest in overeenstemming is met de aard van de schade, en hij mag daarbij schatten indien de omvang niet nauwkeurig kan worden vastgesteld.

In de praktijk werkt de rechter doorgaans met een procentuele benadering. De waarde van de gemiste kans wordt bepaald door de kansgrootte te vermenigvuldigen met de omvang van de potentiële schade. Had u een kans van veertig procent op het contract en bedraagt de gederfde winst twee ton, dan kan de kansschade worden begroot op tachtigduizend euro. Die kansgrootte is een feitelijk oordeel, gebaseerd op alle beschikbare omstandigheden: de concurrentiepositie van uw onderneming, de sterkte van uw aanbieding, het aantal concurrenten en de gebruikelijke gunningscriteria.

Kansschade versus proportionele aansprakelijkheid: niet hetzelfde

Het onderscheid tussen kansschade en proportionele aansprakelijkheid wordt in de praktijk regelmatig verward, maar het zijn wezenlijk verschillende figuren. Bij kansschade staat vast wélke schadepost aan de orde is, namelijk het verlies van een kans, en is die kans zelf het object van de schadevergoeding. Bij proportionele aansprakelijkheid is de schadepost wél duidelijk, denk aan gezondheidsschade of bedrijfsschade, maar bestaat er onzekerheid over de oorzaak. In dat geval kan de aansprakelijkheid worden verdeeld naar rato van de bijdrage die de fout waarschijnlijk heeft geleverd aan het ontstaan van de schade.

De Hoge Raad heeft meermalen benadrukt dat proportionele aansprakelijkheid een uitzonderlijk karakter draagt en slechts in bijzondere omstandigheden wordt aanvaard, onder meer vanwege de ingrijpende gevolgen voor de aansprakelijke partij.

Een recente bevestiging uit Den Haag

In zijn arrest van 20 juni 2025, ECLI:NL:HR:2025:1388, heeft de Hoge Raad de grondslagen van de kansschadeleer en de verhouding tot artikel 6:97 BW opnieuw bevestigd. Het arrest onderstreept dat rechters bij de begroting van kansschade een ruime beoordelingsvrijheid hebben, maar dat die vrijheid gepaard gaat met een motiveringsplicht. Een rechter kan niet volstaan met een grove schatting zonder inzichtelijk te maken welke factoren hij heeft betrokken bij de vaststelling van de kansgrootte. Voor ondernemers die schade lijden door fouten van adviseurs, is dit van betekenis: het dwingt zowel u als de wederpartij tot een gedegen feitelijke onderbouwing van de kansen die op het spel stonden.

Wat betekent dit voor uw zaak?

De kansschadeleer biedt ondernemers een serieus juridisch instrument wanneer een fout van een accountant, juridisch adviseur of andere hulppersoon heeft geleid tot het mislopen van een contract, aanbesteding of andere commerciële kans. Maar het vereist een zorgvuldige onderbouwing. U zult aannemelijk moeten maken dat de kans reëel was, dat de fout het verlies van die kans heeft veroorzaakt en wat de economische waarde van die kans bedroeg. Dat vraagt om een doordachte processtrategie en een grondig dossier vanaf het eerste moment.

Heeft u vragen over opdracht- of contractuele aansprakelijkheid?

Mr. Vincent Besters adviseert ondernemers over contractenrecht, opdrachtgeving en aansprakelijkheidsvraagstukken. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend eerste gesprek.

Neem contact op →